Kiedy widzę w sieci zbiórkę na chore dziecko, rodzinę po pożarze albo schronisko, naturalnie chcę pomóc. Zanim jednak wpłacę choćby 5 zł, sprawdzam, kto organizuje zbiórkę, czy organizacja istnieje i czy podaje pełne dane. Szukam jej nazwy w oficjalnych rejestrach, a następnie sprawdzam statut, zarząd oraz sprawozdania finansowe i merytoryczne. Jeśli fundacja nie informuje, jak wydaje pieniądze, a jej opis zawiera jedynie dramatyczny apel i numer konta, uznaję to za sygnał ostrzegawczy — nie za dowód winy.
- Przed wpłatą zweryfikuj tożsamość fundacji i organizatora zbiórki: porównaj nazwę, KRS, dane kontaktowe, osoby reprezentujące oraz numer rachunku.
- Sprawdź statut, sprawozdania finansowe i merytoryczne. Porównaj deklarowane cele z rzeczywistymi działaniami, wpływami i wydatkami, także w kilku kolejnych latach.
- Zwróć uwagę na brak rozliczeń, niejasne koszty, nagłe wzrosty wydatków, nieuzasadnione wynagrodzenia i umowy z osobami powiązanymi. Żaden z tych sygnałów sam w sobie nie dowodzi nadużycia — liczy się kontekst i wyjaśnienia fundacji.
- Sprawdź zadłużenie w dostępnych rejestrach informacji gospodarczej. Wpis może pomóc ocenić ryzyko, ale brak wpisu nie gwarantuje, że fundacja nie ma zobowiązań.
- Zweryfikuj konkretną zbiórkę: ustal beneficjenta, cel i sposób rozliczenia, a zdjęcia oraz opis porównaj z innymi źródłami. Nie ulegaj presji natychmiastowej wpłaty ani samym emocjonalnym apelom.
- W razie wątpliwości skontaktuj się z fundacją przez niezależnie znalezione dane. Zachowaj potwierdzenia, korespondencję i zrzuty ekranu, a podejrzenie wyłudzenia zgłoś platformie i odpowiednim służbom.
- Opisane w artykule śledztwo CBZC pokazuje możliwą skalę fałszywych zbiórek: według ustaleń zebrano ponad 1,5 mln zł, a pokrzywdzonych mogły być setki. Kilka minut weryfikacji może pomóc skierować wsparcie do właściwych osób.
Szczególną ostrożność zachowuję wobec historii, które silnie poruszają, lecz nie pozwalają zweryfikować szczegółów. Oszuści potrafią skopiować zdjęcia chorych dzieci z prawdziwych zbiórek, czasem prowadzonych za granicą, i dopisać do nich nową, poruszającą opowieść. W 2026 roku CBZC poinformowało o grupie, która miała organizować fikcyjne zbiórki pod szyldem trzech fałszywych fundacji. Zebrane kwoty przekroczyły 1,5 mln zł, a liczba pokrzywdzonych sięgnęła setek. Tymczasem pieniądze, wpłacane niekiedy już od 5 zł, nie trafiały do deklarowanych beneficjentów.
Poświęć kilka minut, by wsparcie trafiło do potrzebujących
Najpierw sprawdzam, czy zbiórkę prowadzi znana platforma oraz czy organizator jasno wskazuje beneficjenta, cel, sposób wypłaty i planowane koszty. Następnie wyszukuję fragmenty opisu i zdjęcia, aby ustalić, czy nie pochodzą z innej historii. Porównuję również nazwę, numer rachunku i dane kontaktowe. Literówka w domenie albo konto należące do osoby prywatnej nie przesądzają o oszustwie, ale wymagają dodatkowych wyjaśnień. W przypadku fundacji sprawdzam też jej sprawozdania: wysoki udział kosztów administracyjnych sam w sobie nie dowodzi nadużycia, jednak warto wiedzieć, jaka część środków wspiera działalność statutową.
Pomaganie ma największą wartość, gdy trafia do właściwych osób. Kilka minut poświęconych na weryfikację zbiórki może uchronić przed oszustwem.
Nie ulegam presji komunikatów w rodzaju „wpłać natychmiast, zostały 2 godziny”, zwłaszcza gdy organizator nie przedstawia dokumentów ani niezależnego potwierdzenia sytuacji. Jeśli mam wątpliwości, kontaktuję się z organizacją przez dane znalezione niezależnie od ogłoszenia, zamiast korzystać z podanego w nim prywatnego numeru. Gdy podejrzewam wyłudzenie, zachowuję zrzuty ekranu, potwierdzenia przelewu i korespondencję, a następnie zgłaszam sprawę platformie oraz odpowiednim służbom. Chętnie pomagam, ale wolę poświęcić kilka minut na sprawdzenie zbiórki, niż pozwolić, by skradziona historia odebrała wsparcie osobie, która naprawdę go potrzebuje.
Jak rozpoznać nadużycia fundacji i sprawdzić jej wiarygodność
Poniższe wskazówki pomogą rozpoznać sygnały ostrzegawcze oraz sprawdzić, czy fundacja działa zgodnie ze statutem i przeznacza środki na deklarowane cele. Pamiętaj jednak, że pojedyncza niepokojąca okoliczność nie przesądza o oszustwie — oceniaj wszystkie informacje łącznie.
- Zweryfikuj dane organizacji. Sprawdź nazwę, status prawny, osoby reprezentujące fundację oraz zgodność danych na jej stronie, w materiałach zbiórki i na rachunku do wpłat. Jeśli informacje się różnią, organizator nie podaje pełnych danych albo nazwa zbiórki przypomina inną, znaną akcję, zachowaj ostrożność.
- Przeczytaj statut i sprawozdania. Porównaj deklarowane działania z celami statutowymi, a następnie przejrzyj dostępne sprawozdania finansowe i merytoryczne. Sprawdź, jaka część pieniędzy wspiera działalność statutową, a jaka pokrywa administrację, wynagrodzenia i usługi zewnętrzne. Wysokie koszty nie dowodzą same w sobie nadużycia, ale fundacja powinna je jasno uzasadnić.
- Przyjrzyj się wydatkom i powiązaniom. Zwróć uwagę na nieprzejrzyste umowy, gwałtowny wzrost kosztów, wysokie wynagrodzenia bez uzasadnienia oraz zlecenia dla członków władz lub osób z nimi powiązanych. Sprawdź też, czy wykonawcy rzeczywiście zrealizowali opisane usługi i czy wspierają one misję fundacji.
- Sprawdź zadłużenie i wiarygodność płatniczą. Przed wpłatą darowizny możesz sprawdzić fundację w rejestrze dłużników BIG InfoMonitor. Raport może ujawnić wpisane zobowiązania, ich kwoty i wierzycieli, o ile ci nie zastrzegli swoich danych. Zadłużenie nie oznacza automatycznie oszustwa, ale pozwala ocenić ryzyko, że fundacja przeznaczy środki na spłatę wierzycieli.
- Weryfikuj zbiórki internetowe. Ustal, kto prowadzi zbiórkę, na jaki konkretnie cel gromadzi pieniądze i jak rozliczy wpłaty. Nie opieraj decyzji wyłącznie na emocjonalnym opisie czy zdjęciach — organizatorzy mogą je skopiować z innych stron lub prawdziwych zbiórek, również zagranicznych. W razie wątpliwości potwierdź historię u beneficjenta albo w wiarygodnym źródle.
- Reaguj na brak przejrzystości. Poproś fundację o wyjaśnienie niejasnych wydatków lub zasad zbiórki, a zarazem zachowaj potwierdzenia wpłat i korespondencję. Jeśli podejrzewasz wyłudzenie, nie przekazuj kolejnych pieniędzy i zgłoś sprawę właściwym organom ścigania.
| Obszar weryfikacji | Sygnał ostrzegawczy | Co sprawdzić i jak porównać | Liczby i szczegóły do odnotowania | Jak interpretować wynik |
|---|---|---|---|---|
| Wpływy ze zbiórek i darowizn | Fundacja nie publikuje rozliczenia konkretnej zbiórki albo podaje tylko ogólną kwotę zebranych pieniędzy. | Porównaj kwotę deklarowaną na stronie zbiórki z wpływami wykazanymi w sprawozdaniu, datami przelewów i informacją o przekazaniu środków beneficjentom. | Zapisz: cel zbiórki, okres jej trwania, kwotę zebraną, kwotę przekazaną, datę i odbiorcę przelewu oraz różnicę między wpływami a wypłatami. | Brak rozliczenia nie przesądza o nadużyciu, ale utrudnia potwierdzenie, czy środki wykorzystano zgodnie z apelem. |
| Rzeczywiste przekazanie pomocy | Brak nazw beneficjentów, potwierdzeń wypłat lub informacji o zakupionych rzeczach i usługach. | Sprawdź, czy fundacja podaje liczbę osób objętych pomocą, rodzaj wsparcia oraz dokumenty lub zestawienia potwierdzające jego udzielenie. | Porównaj liczbę beneficjentów, wartość pomocy na osobę, daty wypłat i sumę wypłat z całkowitymi wpływami ze zbiórki. | Ogólne deklaracje typu „pomogliśmy wielu osobom” są trudniejsze do zweryfikowania niż zestawienie kwot, terminów i form pomocy. |
| Udział kosztów administracyjnych | Wydatki na zarządzanie, biuro, promocję lub obsługę rosną, a wydatki statutowe pozostają niskie albo maleją. | Oblicz udział kosztów administracyjnych: koszty administracyjne ÷ koszty ogółem × 100%. Porównaj wynik z poprzednimi latami i opisem działań fundacji. | Odnotuj kwoty kosztów administracyjnych i statutowych, ich udział procentowy oraz zmianę rok do roku. Nie ma jednego ustawowego limitu kosztów administracyjnych właściwego dla wszystkich fundacji. | Sam wysoki udział kosztów nie dowodzi defraudacji; istotne są uzasadnienie, trend, skala działań i zgodność wydatków z misją. |
| Wynagrodzenia zarządu i pracowników | Wynagrodzenia pochłaniają znaczną część budżetu, gwałtownie rosną albo nie są opisane w sprawozdaniu. | Sprawdź łączny koszt wynagrodzeń, liczbę zatrudnionych, rodzaj umów, zakres obowiązków i zasady ustalania płac. Porównaj dane z poprzednimi okresami. | W materiałach opisanych w artykule Bankier.pl NIK stwierdziła nieprawidłowości dotyczące wynagradzania w 13 z 51 skontrolowanych fundacji; w jednej wskazano dodatkowe gratyfikacje dla zarządu w wysokości 93 tys. zł. | Wartości z historycznej kontroli nie są aktualną średnią ani progiem nadużycia. Ważne są dokumenty, podstawa wypłaty i powiązanie kosztu z pracą. |
| Umowy z osobami powiązanymi | Fundacja zleca usługi członkom zarządu, rady, fundatorom, ich rodzinom lub firmom, z którymi są związani. | Sprawdź kontrahenta, zakres i cenę usługi, umowę, fakturę, dowód wykonania oraz sposób zatwierdzenia transakcji. Porównaj cenę z ofertami rynkowymi. | W przytoczonym materiale Bankier.pl łączną kwotę podejrzanych umów-zleceń zawieranych z członkami zarządów lub osobami nadzorującymi oszacowano na 768 tys. zł. | Transakcja z osobą powiązaną nie musi być nielegalna, ale wymaga przejrzystości, uzasadnienia ceny i prawidłowego wyłączenia zainteresowanych z decyzji. |
| Usługi, szkolenia i faktury | Powtarzające się faktury za nieprecyzyjne usługi, szkolenia bez list uczestników albo wydatki bez widocznego rezultatu. | Żądaj opisu usługi, umowy, programu, list obecności, raportu, materiałów, protokołu odbioru i dowodu zapłaty. Zweryfikuj, czy wykonawca faktycznie prowadzi działalność w danej dziedzinie. | Porównaj liczbę usług, uczestników lub godzin z kwotą faktury; sprawdź stawkę jednostkową, datę wykonania i zgodność z okresem sprawozdawczym. | Brak dokumentacji wykonania usługi lub powtarzalne, okrągłe kwoty są powodem do dodatkowych pytań, nie samodzielnym dowodem przestępstwa. |
| Zmiany kosztów i wynagrodzeń | Nagły wzrost kosztów bez zwiększenia skali pomocy, liczby projektów lub zatrudnienia. | Porównaj sprawozdania za co najmniej 3 kolejne lata, jeśli są dostępne. Sprawdź osobno wynagrodzenia, usługi obce, promocję, czynsze i pozostałe koszty. | W kontroli opisanej przez Bankier.pl odnotowano 87-procentowy przyrost wynagrodzeń w latach 1999–2004; jest to przykład historyczny, a nie bieżący wskaźnik dla fundacji. | Wzrost może wynikać z inflacji, nowych projektów lub rozwoju organizacji. Powinien być wyjaśniony i widoczny w danych porównawczych. |
| Sprawozdanie finansowe | Brak sprawozdania, niepełne dane, opóźnienia albo liczby niezgodne z informacjami o zbiórkach i projektach. | Sprawdź bilans, rachunek zysków i strat lub rachunek wyników, informację dodatkową oraz sprawozdanie z działalności. Zweryfikuj zgodność nazw, lat i sum. | Porównaj przychody, koszty, wynik finansowy, środki pieniężne, należności, zobowiązania i kwoty przeznaczone na cele statutowe. | Sprawozdanie jest podstawowym źródłem danych, ale samo nie potwierdza każdej transakcji; przy wątpliwościach potrzebne są dokumenty źródłowe. |
| Rozbieżności między deklaracjami a księgami | Strona fundacji informuje o dużej liczbie działań, lecz sprawozdanie wykazuje niskie wydatki statutowe lub brak odpowiadających im kosztów. | Zestaw opisy projektów, komunikaty o zbiórkach i raporty z efektów z pozycjami przychodów i kosztów w sprawozdaniu. | Odnotuj rok, nazwę projektu, kwotę deklarowaną, kwotę zaksięgowaną i różnicę wymagającą wyjaśnienia. | Różnice mogą wynikać z przesunięcia wydatków między latami lub finansowania projektu z kilku źródeł; fundacja powinna umieć je objaśnić. |
| Zobowiązania i płynność | Wysokie zobowiązania, narastające zaległości lub brak środków na bieżące płatności przy jednoczesnym prowadzeniu nowych zbiórek. | W sprawozdaniu sprawdź zobowiązania krótkoterminowe i długoterminowe, należności oraz stan środków pieniężnych. Porównaj wartości w kolejnych latach. | Oblicz orientacyjny wskaźnik płynności: aktywa obrotowe ÷ zobowiązania krótkoterminowe. Interpretuj go ostrożnie, uwzględniając termin zapadalności i ograniczenia w wykorzystaniu środków. | Ujemny wynik finansowy lub zadłużenie nie oznacza automatycznie nadużycia, ale może oznaczać, że część wpłat trafi na spłatę zobowiązań. |
| Rejestry dłużników i informacje gospodarcze | Nieuregulowane zobowiązania wobec kontrahentów, pracowników lub innych wierzycieli. | Sprawdź fundację w dostępnych rejestrach informacji gospodarczej, używając prawidłowej nazwy i numeru KRS, NIP lub REGON. W razie wyniku negatywnego ustal kwotę, tytuł i datę wpisu. | Raport BIG może zawierać informacje o kwocie zadłużenia, wierzycielu i podstawie wpisu, o ile wierzyciel nie zastrzegł swoich danych. Pojedynczy raport opisany w materiale BIG.pl kosztował 30 zł w czasie publikacji artykułu. | Brak wpisu nie gwarantuje braku długów; wpis wymaga weryfikacji, a zakres danych zależy od rejestru i dostępnych uprawnień. |
| KRS, dane identyfikacyjne i status OPP | Niezgodność nazwy, numerów rejestrowych, adresu, składu władz lub deklarowanego statusu organizacji. | Porównaj dane na stronie zbiórki z KRS, statutem i oficjalnymi sprawozdaniami. Sprawdź, kto może reprezentować fundację i czy numer rachunku należy do właściwego podmiotu. | Zapisz pełną nazwę, KRS, NIP, REGON, adres, datę sprawdzenia, osoby uprawnione do reprezentacji i rachunek wskazany do wpłat. | Niezgodność danych może wynikać ze zmiany władz lub adresu, ale przed wpłatą należy ją wyjaśnić w wiarygodnym źródle. |
| Autentyczność zbiórki i materiałów | Zdjęcia lub historie pojawiają się w wielu zbiórkach, dane beneficjenta są niejasne albo strona wywiera presję na natychmiastową wpłatę. | Wyszukaj fragmenty tekstu i obrazy w internecie, skontaktuj się z beneficjentem lub placówką, jeśli to możliwe, i sprawdź, czy potwierdzają zbiórkę. | W sprawie opisanej przez CBZC grupa miała działać od kwietnia 2024 r.; wpływy z fikcyjnych zbiórek przekroczyły 1,5 mln zł, zatrzymano 7 osób, a 4 osoby tymczasowo aresztowano. Wpłaty zaczynały się od 5 zł, a pokrzywdzonych mogły być setki. | Przykład pokazuje, że mała pojedyncza wpłata nie wyklucza dużej łącznej skali oszustwa. Dane dotyczą konkretnej sprawy, a nie wszystkich fundacji. |
| Weryfikacja kosztów jednostkowych | Wysokie ceny reklamy, obsługi, transportu lub zakupu rzeczy bez wyjaśnienia skali i sposobu wyboru wykonawcy. | Oblicz koszt na beneficjenta, uczestnika, godzinę usługi lub zakupioną jednostkę. Porównaj z innymi ofertami i sprawdź, czy zakup był potrzebny do realizacji celu statutowego. | Przykładowe obliczenie: koszt projektu ÷ liczba beneficjentów = koszt na osobę. Zapisz metodę, źródło porównania i zakres świadczenia. | Porównanie ma sens tylko przy podobnym zakresie, jakości, lokalizacji i terminie; różnica cen wymaga wyjaśnienia, nie przesądza o nadużyciu. |
| Dokumentowanie wpłaty | Organizacja prosi o przelew na prywatny rachunek, płatność gotówką bez potwierdzenia lub wpłatę na konto inne niż wskazane w oficjalnych kanałach. | Potwierdź rachunek przez niezależny kanał kontaktu fundacji i zachowaj potwierdzenie przelewu, treść apelu, regulamin zbiórki oraz korespondencję. | Przed wpłatą sprawdź nazwę odbiorcy, numer rachunku, tytuł przelewu i zgodność danych z oficjalnymi informacjami fundacji. | Udokumentowana wpłata ułatwia wyjaśnienie sprawy i dochodzenie roszczeń, ale sama nie potwierdza prawidłowego wykorzystania pieniędzy. |
Gdzie trafiają darowizny: sygnały defraudacji i zawyżonych kosztów
Wpłacając darowiznę, chcę wiedzieć, czy naprawdę pomagam choremu dziecku, powodzianom albo schronisku, a nie finansuję niejasnych wydatków. Większość fundacji działa uczciwie, jednak dobra reputacja i poruszająca historia same w sobie nie dają gwarancji. Organizacja może mieć długi, wysokie koszty administracyjne albo wydawać pieniądze niezgodnie z celem zbiórki. Dlatego przed przelewem sprawdzam dokumenty i sposób działania fundacji.
Na początek przeglądam sprawozdanie finansowe i sprawozdanie z działalności. Sprawdzam przychody z darowizn, dotacji i zbiórek, a następnie porównuję je z wydatkami na cele statutowe. Jeśli organizacja zebrała 800 tys. zł, ale nie potrafi wskazać, komu i w jakiej formie przekazała wsparcie, proszę o wyjaśnienie. Analizuję też koszty biura, księgowości, promocji i wynagrodzeń. Nie istnieje jedna właściwa proporcja dla wszystkich fundacji: mała lokalna inicjatywa działa inaczej niż organizacja prowadząca placówki i zatrudniająca specjalistów. Niepokoi mnie jednak sytuacja, gdy administracja pochłania niemal cały budżet, a na pomoc trafia tylko niewielka część wpływów.
Osobno analizuję wynagrodzenia zarządu oraz umowy z osobami powiązanymi z fundacją. Fikcyjne szkolenia, usługi bez widocznych rezultatów czy zlecenia dla członków władz mogą służyć wyprowadzaniu pieniędzy. Niepokoją mnie również nagły wzrost kosztów bez jasnego uzasadnienia, brak regulaminu wynagradzania oraz pensje niewspółmierne do skali działalności. Kontrola NIK objęła 51 fundacji utworzonych przez Skarb Państwa lub jednostki sektora finansów publicznych i wykazała nieprawidłowości dotyczące wynagrodzeń w 13 z nich. W jednej organizacji członkowie zarządu otrzymali dodatkowe gratyfikacje w wysokości 93 tys. zł, a wartość podejrzanych umów-zleceń z członkami władz lub osobami nadzorującymi wyniosła łącznie 768 tys. zł.
Fikcyjne zbiórki pochłonęły ponad 1,5 mln zł — czujność chroni darczyńców
Sprawdzam także, czy fundacja ma zaległości. Wpis w rejestrze dłużników może oznaczać, że część darowizn trafi do wierzycieli zamiast na cel wskazany w apelu. Raport o organizacji może podawać wysokość zadłużenia, jego podstawę i wierzyciela, chyba że ten zastrzegł swoje dane. Uwzględniam przy tym datę wpisu i jego kontekst: sam dług nie dowodzi defraudacji, ale brak wyjaśnień powinien wzbudzić ostrożność. Ponadto porównuję nazwę, numer KRS, dane rachunku i osoby reprezentujące organizację, by nie pomylić prawdziwej fundacji z podmiotem o podobnej nazwie.
Skala oszustw pokazuje, jak ważna jest czujność. Według ustaleń w sprawie prowadzonej przez CBZC w Katowicach grupa miała od kwietnia 2024 roku tworzyć fikcyjne fundacje i zbiórki na leczenie dzieci, pomoc powodzianom oraz schroniskom. Na ich konta wpłynęło ponad 1,5 mln zł, a liczba pokrzywdzonych mogła sięgać setek. Służby zatrzymały 7 osób, a wobec 4 zastosowały tymczasowe aresztowanie. Zdjęcia dzieci wykorzystane w apelach pochodziły z prawdziwych zbiórek, często prowadzonych za granicą, natomiast pieniądze nie trafiały do deklarowanych beneficjentów. Nawet wpłaty po kilka złotych złożyły się na poważną sumę.
Fałszywą zbiórkę mogą zdradzić pośpiech i brak szczegółów, które da się zweryfikować: niejasny cel, brak danych organizatora, rachunek osoby prywatnej albo zdjęcia pojawiające się w innych apelach. Zanim wpłacę, sprawdzam, czy wiarygodna organizacja opublikowała historię, czy podano kosztorys i czy później można zobaczyć rozliczenie. Jeśli odpowiedzi są wymijające, przekazuję środki bezpośrednio sprawdzonej fundacji lub placówce. Gdy podejrzewam oszustwo, zachowuję potwierdzenie przelewu, zrzuty ekranu i korespondencję, ponieważ mogą pomóc odpowiednim służbom w wyjaśnieniu sprawy.
Nie oczekuję, że fundacja przeznaczy każdą złotówkę wyłącznie na leki czy karmę — potrzebuje przecież księgowości, pracowników, lokalu i narzędzi do niesienia pomocy. Chcę jednak widzieć, że jej koszty są rozsądne, opisane i związane z misją, a zarząd potrafi wyjaśnić większe wydatki. Kilka minut poświęconych na sprawdzenie sprawozdań, zadłużenia i danych zbiórki może uchronić mnie przed wsparciem fikcyjnego celu. Jednocześnie przejrzystość pomaga uczciwej organizacji zdobyć zaufanie kolejnych darczyńców.
Ciekawostka: kosztów administracyjnych nie da się ocenić samą wysokością — wyższe wydatki mogą wynikać z prowadzenia placówek czy zatrudniania specjalistów. Ważniejsze jest to, czy fundacja jasno je wyjaśnia i potrafi wykazać ich związek ze swoją misją.
Sprawozdania finansowe pod lupą: jak sprawdzić, na co fundacja wydaje pieniądze
Aby sprawdzić, na co fundacja wydaje pieniądze, zaczynam od jej sprawozdań finansowych i merytorycznych. Szukam ich w publicznych rejestrach oraz na stronie organizacji, a następnie porównuję przychody z wydatkami. Darowizny, wpływy ze zbiórek i środki publiczne powinny mieć odzwierciedlenie w opisanych działaniach. Sprawdzam też, czy dokumenty obejmują ten sam okres, są kompletne i jasno wyjaśniają większe pozycje.
Kluczowy jest podział kosztów. Sprawdzam, ile fundacja przeznacza na cele statutowe, a ile na administrację, biuro, księgowość, promocję i wynagrodzenia. Jeżeli masz czas i chęci to sprawdź, komu pomaga fundacja Rydzyka. Koszty obsługi same w sobie nie świadczą o nieprawidłowościach — organizacja potrzebuje pracowników i zaplecza. Niepokoi mnie jednak sytuacja, w której rosną wydatki administracyjne, a skala pomocy pozostaje bez zmian. Przyglądam się również umowom z członkami zarządu i osobami powiązanymi oraz oceniam, czy ich zakres i kwoty są uzasadnione.
Czy twoja pomoc naprawdę trafia do potrzebujących?
Porównuję dane z kilku kolejnych lat, bo wtedy łatwiej dostrzec tendencje: nagły wzrost wynagrodzeń, wysokie koszty zleceń czy dużą różnicę między zapowiadanym celem zbiórki a wydatkami na jego realizację. Sprawdzam także, czy fundacja podaje konkretne kwoty, liczbę beneficjentów i rezultaty działań, zamiast ograniczać się do ogólnych haseł. Jeśli coś budzi wątpliwości, proszę organizację o wyjaśnienie. Rzetelna fundacja powinna umieć wskazać źródła finansowania i opisać, jak wykorzystała środki.
Przed wpłatą weryfikuję nazwę, dane rejestrowe i historię organizacji, a także szukam wiarygodnych informacji o zbiórce. To istotne, ponieważ zdarzały się fałszywe fundacje, które zebrały ponad milion złotych, lecz nie przekazały pieniędzy deklarowanym odbiorcom. Sprawdzam też, czy organizacja figuruje w rejestrze dłużników. Taki raport nie zastąpi analizy sprawozdań, ale pomoże ocenić ryzyko. Dopiero po zebraniu tych informacji decyduję, czy powierzam fundacji swoje pieniądze. Co nieco w tym temacie napisaliśmy w tym miejscu.
Długi fundacji i rejestry gospodarcze: weryfikacja przed wpłatą
Zanim przekażesz darowiznę, sprawdź zadłużenie fundacji, jej status oraz sposób wydatkowania pieniędzy. Dzięki poniższym krokom ocenisz ryzyko i łatwiej odróżnisz rzetelną organizację od podmiotu budzącego wątpliwości.
- Zweryfikuj tożsamość fundacji. Ustal jej pełną nazwę, numer KRS i dane rejestrowe. Następnie porównaj je z informacjami na stronie zbiórki, w materiałach promocyjnych i na rachunku do wpłat. Niezgodności, brak danych pozwalających jednoznacznie zidentyfikować organizację lub częste zmiany nazw wymagają wyjaśnienia. Pamiętaj, że sam wpis w rejestrze nie potwierdza uczciwości fundacji ani prawidłowego wykorzystania pieniędzy.
- Sprawdź zadłużenie w rejestrze BIG. Raport o fundacji może zawierać pozytywne i negatywne informacje gospodarcze, w tym wysokość zgłoszonych zaległości, ich tytuł oraz — jeśli wierzyciel nie zastrzegł danych — jego nazwę. Aby uzyskać raport, załóż konto w wybranym systemie BIG i potwierdź tożsamość zgodnie z wymaganiami dostawcy. Raport pokazuje jednak tylko zgłoszone informacje, dlatego brak wpisu nie gwarantuje braku długów. Jeśli reprezentujesz firmę, rozważ raport rozszerzony; dostęp do danych z baz bankowych może wymagać pisemnego upoważnienia sprawdzanej organizacji.
- Przeanalizuj sprawozdania i finanse. Odszukaj sprawozdania z działalności i dokumenty finansowe, a następnie porównaj przychody z wydatkami na cele statutowe oraz kosztami administracyjnymi. Zwróć uwagę na gwałtowny wzrost kosztów, wysokie wynagrodzenia władz, powtarzające się umowy z osobami powiązanymi z fundacją oraz niejasne pozycje. Koszty biura, księgowości czy wynagrodzeń nie świadczą same w sobie o nadużyciu, ale powinny odpowiadać skali i charakterowi działalności. Sprawozdania znajdziesz w publicznych rejestrach lub na stronie fundacji.
- Zweryfikuj konkretną zbiórkę, nie tylko fundację. Sprawdź, czy opis jasno określa beneficjenta, cel, sposób przekazania środków i organizatora. Porównaj zdjęcia oraz treść apelu z innymi dostępnymi informacjami. Oszuści wykorzystywali fotografie chorych dzieci z prawdziwych zbiórek, by uwiarygodnić fałszywe kampanie. Zachowaj szczególną ostrożność, jeśli nie możesz potwierdzić historii beneficjenta, a organizator nie odpowiada na pytania o rozliczenie wpłat.
- Oceń, czy informacje tworzą spójny obraz. Zestaw dane rejestrowe, raport o zadłużeniu, sprawozdania i szczegóły zbiórki. Pojedynczy sygnał nie przesądza o nierzetelności. Jednak niewyjaśnione długi, brak przejrzystych rozliczeń, rozbieżne dane i wydatki niepasujące do deklarowanego celu powinny skłonić Cię do wstrzymania wpłaty i dalszej weryfikacji.
