Kto płaci za adwokata po wygranej? Kiedy należy się zwrot kosztów

Wygrana w sądzie nie zawsze oznacza, że wszystkie wydatki poniesione na pomoc prawną zostaną automatycznie zwrócone. W artykule wyjaśniam, kto płaci za adwokata po zakończeniu sprawy, na jakich zasadach można odzyskać koszty zastępstwa procesowego i kiedy sąd może przyznać zwrot tylko w części. Podpowiadam też, na co zwrócić uwagę, by lepiej oszacować, jakich wydatków można się spodziewać.

W sprawach cywilnych strona przegrywająca co do zasady zwraca przeciwnikowi niezbędne koszty procesu, w tym koszty zastępstwa przez adwokata lub radcę prawnego (art. 98 Kodeksu postępowania cywilnego). Sąd zwykle przyznaje jednak zwrot według stawek określonych w przepisach, a nie w wysokości całego honorarium ustalonego z kancelarią. Do kosztów procesu mogą należeć także opłata sądowa, wynagrodzenie biegłego, koszty mediacji skierowanej przez sąd, a w określonych sytuacjach — koszty dojazdu do sądu lub utracony zarobek.

Przy wartości sporu 30 000 zł minimalna stawka zastępstwa procesowego wynosi 3 600 zł. Dla sporu do 500 zł wynosi 90 zł, a przy wartości powyżej 5 000 000 zł — 25 000 zł; w niektórych trybach, na przykład nakazowym, stawki są niższe. Zwrot kosztów zastępstwa otrzymuje strona, nie jej adwokat, a honorarium uzgodnione z kancelarią może przewyższać kwotę zasądzoną od przeciwnika. Dlatego przed wniesieniem pozwu warto uwzględnić oba wydatki: wygrana nie gwarantuje odzyskania całej zapłaconej kwoty.

Wynik sprawy i wniosek o zwrot kosztów mają znaczenie

Przy całkowitej wygranej strona może co do zasady odzyskać niezbędne koszty procesu. Jeśli wygra tylko część sprawy, sąd zwykle rozdziela koszty proporcjonalnie albo wzajemnie je znosi. Gdy powód żąda 10 000 zł, a sąd zasądza 7 000 zł, powód wygrywa w 70%, a przegrywa w 30% — i taki podział może wpłynąć na rozliczenie. Sąd może jednak przyznać wszystkie koszty stronie, której przeciwnik uległ tylko w nieznacznej części. W szczególnie uzasadnionych przypadkach może też obciążyć przegrywającego tylko częścią kosztów lub zwolnić go z ich zwrotu.

Strona korzystająca z pomocy profesjonalnego pełnomocnika powinna zgłosić żądanie zwrotu kosztów najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia. Bez wniosku może nie odzyskać tych kosztów. Wyjątek dotyczy między innymi pozwanego, który nie dał powodu do wniesienia pozwu i uznał roszczenie przy pierwszej czynności — sąd może wtedy przyznać mu zwrot kosztów mimo przegranej. Ponadto sąd może obciążyć stronę wydatkami spowodowanymi niesumiennym postępowaniem. Od zasądzonych kosztów przysługują ustawowe odsetki za opóźnienie, zasadniczo od uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Jak sąd rozlicza koszty przy częściowej wygranej?

Gdy żadna ze stron nie wygrywa w całości, sąd zwykle rozlicza koszty proporcjonalnie do wyniku sprawy. Jeśli powód żądał 20 000 zł, a otrzymał 14 000 zł, wygrał w 70%, a przegrał w 30%; pozwany poniósł porażkę w 70%. Te proporcje stanowią punkt wyjścia do dalszych obliczeń.

Sąd uwzględnia koszty obu stron, nie tylko opłatę od pozwu. Wlicza m.in. opłaty sądowe, wydatki na biegłego i mediację skierowaną przez sąd, uzasadnione koszty przejazdu, utracony zarobek za obowiązkowe stawiennictwo oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika. Zwrot za adwokata lub radcę prawnego oblicza według stawek określonych w przepisach, które mogą różnić się od honorarium uzgodnionego z kancelarią.

Załóżmy, że powód wygrał 70% sprawy, a łączne koszty obu stron wyniosły 8 000 zł. Powinien więc ponieść 30% tej sumy, czyli 2 400 zł, a pozwany — 70%, czyli 5 600 zł. Jeśli powód wyłożył 5 000 zł, a pozwany 3 000 zł, powód poniósł o 2 600 zł więcej, niż wynika z proporcji. Sąd może zatem zasądzić od pozwanego na rzecz powoda 2 600 zł.

Wygrana nie zawsze oznacza pełny zwrot kosztów

Sąd nie zawsze rozlicza koszty co do złotówki. Przy zbliżonym wyniku może je wzajemnie znieść, pozostawiając każdą stronę z własnymi wydatkami. Jeśli natomiast jedna ze stron przegrała tylko w nieznacznej części, sąd może obciążyć przeciwnika całością kosztów. Przepisy nie określają sztywnego progu „nieznacznej” przegranej.

Znaczenie ma również zachowanie stron. W szczególnych okolicznościach sąd może zmniejszyć zwrot kosztów albo nie obciążyć nimi przegrywającego. Może też nakazać zwrot wydatków spowodowanych niesumiennym postępowaniem, takim jak zatajenie dowodów lub bezzasadne opóźnianie ich zgłoszenia. Z kolei pozwany, który nie dał powodu do wniesienia pozwu i uznał żądanie przy pierwszej czynności, może odzyskać koszty, mimo że sąd uwzględnił powództwo.

Strona reprezentowana przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego powinna zgłosić wniosek o zwrot kosztów najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia. Może też przedstawić spis wydatków. Natomiast stronie działającej samodzielnie sąd co do zasady przyznaje należne koszty z urzędu. Zasądzona kwota nie musi pokryć całego honorarium pełnomocnika, a jej odzyskanie może wymagać egzekucji. Ponadto od przyznanego zwrotu przysługują odsetki ustawowe za opóźnienie — zasadniczo od uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Jak złożyć wniosek o zwrot kosztów zastępstwa procesowego?

Zwrot kosztów zastępstwa procesowego sąd zasądza na rzecz wygrywającej strony, a nie bezpośrednio na rzecz prawnika. Klient rozlicza się z adwokatem lub radcą prawnym zgodnie z umową z kancelarią. Na podstawie art. 98 Kodeksu postępowania cywilnego przegrywający zwraca niezbędne koszty celowego dochodzenia praw i obrony, w tym wynagrodzenie jednego pełnomocnika, opłatę skarbową od pełnomocnictwa, opłaty sądowe oraz uzasadnione wydatki, takie jak zaliczka na biegłego. Sąd zwykle ustala zwrot za pełnomocnika według stawek z rozporządzenia, dlatego kwota może być niższa od honorarium zapłaconego kancelarii.

Do kosztów, których zwrotu można się domagać, należą między innymi:

• wynagrodzenie jednego pełnomocnika ustalone według właściwych stawek,
• opłata skarbowa od pełnomocnictwa,
• opłaty sądowe,
• uzasadnione wydatki, na przykład zaliczka na biegłego.

Jeśli korzystasz z zawodowego pełnomocnika, zgłoś żądanie zwrotu kosztów najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia. Możesz zrobić to w piśmie procesowym, wnosząc o zasądzenie kosztów zastępstwa według norm przepisanych albo przedstawiając spis poniesionych kosztów. Przy okazji, sprawdź, kiedy sąd wyłącza jawność rozprawy. Uwzględnij opłatę skarbową od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł i udokumentowane wydatki. Wniosek możesz zgłosić również ustnie do protokołu, ale sprawdź, czy sąd go odnotował.

Wygrana to nie wszystko — o zwrocie kosztów decydują też stawki i przebieg sprawy

Przy pełnej wygranej możesz zasadniczo żądać od przeciwnika zwrotu niezbędnych kosztów. Jeśli sąd uwzględnił żądanie tylko częściowo, może rozdzielić koszty proporcjonalnie albo wzajemnie je znieść. Gdy jedna ze stron przegrała jedynie w niewielkim zakresie, sąd może przyznać jej całość kosztów. Stawka pełnomocnika zależy między innymi od rodzaju sprawy, wartości przedmiotu sporu i etapu postępowania. W zwykłym procesie wynosi ona 3 600 zł przy wartości sporu od 10 001 do 50 000 zł oraz 5 400 zł przy wartości od 50 001 do 200 000 zł. W niektórych postępowaniach obowiązują odrębne stawki.

Sąd rozstrzyga o kosztach w orzeczeniu kończącym sprawę w danej instancji, dlatego złóż wniosek o ich zwrot także w postępowaniu odwoławczym. Od zasądzonej kwoty co do zasady przysługują ustawowe odsetki za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Jeśli nie korzystasz z adwokata, radcy prawnego ani rzecznika patentowego, sąd zasadniczo rozstrzyga o należnych kosztach z urzędu. Samo przyznanie zwrotu nie gwarantuje jednak zapłaty — gdy przeciwnik nie ureguluje należności dobrowolnie, może być konieczna egzekucja.

Dlaczego zwrot kosztów adwokata może być niższy niż zapłacone honorarium?

Zwrot kosztów adwokata nie musi odpowiadać honorarium ustalonemu z kancelarią. Sąd określa kwotę, którą strona przegrywająca ma zwrócić przeciwnikowi, stosując stawki z rozporządzenia. Dlatego w sprawie o wartości 40 000 zł w zwykłym procesie stawka minimalna wynosi 3 600 zł, nawet jeśli zapłaciłeś więcej. Zasądzone koszty otrzymuje strona, nie jej adwokat.

Znaczenie ma również wynik sprawy. Przy częściowej wygranej sąd może podzielić koszty proporcjonalnie albo wzajemnie je znieść. Jak już zahaczamy o ten temat to sprawdź, kiedy sąd może skazać bez rozprawy. Jeśli powód żądał 12 000 zł, a otrzymał 9 000 zł, wygrał w 75%, więc sąd może uwzględnić koszty pełnomocników obu stron. Ponadto ocenia, czy wydatki były niezbędne; zwykle zwraca koszty jednego pełnomocnika, a nie kilku.

Wygrana nie zawsze oznacza odzyskanie pełnego honorarium

Na wysokość zwrotu wpływają także rodzaj postępowania i etap zakończenia sprawy. W postępowaniu nakazowym lub upominawczym stawka zastępstwa może być niższa niż w zwykłym procesie, a apelacja podlega odrębnym zasadom. Sąd może przyznać kwotę wyższą od stawki minimalnej — maksymalnie sześciokrotną — jeśli uzasadniają ją nakład pracy, zawiłość sprawy lub wkład adwokata. Nie dzieje się to jednak automatycznie. Do kosztów mogą należeć również wydatki pełnomocnika i opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.

Jeśli reprezentuje Cię profesjonalny pełnomocnik, złóż wniosek o zwrot kosztów najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia. Nawet korzystny wyrok nie gwarantuje odzyskania pieniędzy: przegrana strona może nie zapłacić, a egzekucja może okazać się bezskuteczna. Dlatego przed podpisaniem umowy osobno sprawdzam honorarium, możliwy zwrot sądowy i dodatkowe wydatki — to trzy odrębne pozycje w budżecie. Jeżeli interesują cię podobne zagadnienia, sprawdź, jakie wydatki refunduje Fundacja Słoneczko.